Uncategorized

Historijski pregled: iz humanistike u digitalnu humanistiku

Postepena transformacija ranog humanizma u discipline koje čine današnju humanistiku su bile jako oblikovane editorskim praksama uključenim u renoviranje čitavog korpusa radova iz klasične antike, koja su bila očuvana tokom srednjeg vijeka u grčkim i arapskim rukopisima u bizantskim i islamskim centrima učenja. Filozofski sistemi renesanse su imali čovjeka kao centralni subjekat njihovog razmišljanja a humanističke nauke su ukorijenjene u renesansnom preokretu iz srednjovjekovnog, crkvenog, teokratskog pogleda na svijet u humanistički pogled na svijet.

Prvi univerziteti su se počeli formirati u kasnom srednjem vijeku, a manastirskim skriptorijima su bili pridruženi univerzitetski i sudački skriptoriji, rodila se izdavačka industrija koja je podržavala čitalačku javnost zainteresovanu za sekularne, naučne, i literarne stvari. Dominirale su poezije  Dantea, Petrarke i drugih a  humanizmu su prijepisi i prevodi centralni izvor. Tehnologija štampanja je omogućila standardizaciju i širenje humanističkog kulturnog korpusa.

Proces specijalizacije je provođen tokom modernizacije medijevalnih univerziteta, pod jakim uticajem rasta prinčevskih akademija 16 i 17 vijeka i nacionalnih akademija u 18 i 19 vijeku. Discipline bazirane na tekstu (klasici, literatura, filozofija, istorija ideja) od samog početka čine srž humanističkog kurikuluma, što nije bio slučaj sa, na primjer, plesom ili arhitekturom. Dakle, modernistički koncept humanističkog znanja baziran je na narativnim i tekstualnim modelima koji su specifični za štampane medije sa monografijom, dakle knjigom, kao največim dometom akademskog znanja i dostignuća. Takvi modeli još uvijek daju značaj vještinama retorike i analize.

Prvi valovi angažiranja humanistike sa računarstvom počinju tokom četrdesetih godina prošlog vijeka, i modelima koji su inspirisali arhivske projekte na Oxfordu početkom sedemdestih godina prošlog vijeka. Tokom sljedećih decenija, humanistika nastavlja da eksperimentira i zamišlja načine na koje se digitalno može koristiti kao alat za istraživanje otvarajući arhive i baze podataka.

Humanističko računarstvo preteča današnje digitalne humanistike. Edward Vanhoutte (2013) definira humanističko računarstvo kao praksu korišćenja računarstva od ranih hiljadu devesto pedestih do 2004 kada digitalna humanistika postaje dominantno ime za ovo polje. Jako je teško tačno odrediti kada je pojam digitalne humanistike preuzeo dominaciju ali 2004. godinu možemo uzeti kao približan datum. Sve u svemu humanističko računarstvo obilježilio je drugu polovinu dvadesetog vijeka dok je digitalna humanistika obilježila početak dvadeset prvog vijeka.

McCarty (2005) klasificira razvoj polja humanističkog računarstva kroz tri faze: “računarstvo i humanistika” – kada su odnosi između računarstva i humanistike bili poželjni ali uglavnom nerealizirani; “računarstvo u humanistici” – kada su računari ušli u humanistiku; i “humanističko računarstvo” – kada je polje postalo samopouzdano ali ipak enigmatično. Počeci humanističkog računarstva se smatraju pokušaji poslije drugog svijetskog rata da se izgradi mašina za prevođenje jezika, ali ubrzo su došle ideje da računar može raditi ne samo prevođenje nego i mnogo komplikovanije leksičke analize teksta. Svećenik Robert Busa će postati ime koje se smatra začetnikom humanističkog računarstva kada 1951. godine u kolaboraciji sa ljudima iz IBMa počne projekat indeksiranja svake riječi iz dijela Tome Akvinskog.

Busa (2008) je počeo projekat 1949. godine sa ciljem da izradi fajl sa 13 miliona takozvanih “punched” kartica, u kome je svaka kartica bila predviđena za jednu riječ sa 12 linija kontekstualnog opisa. Busa je mislio da bi ovaj fajl bio 90 metara dug, 1,20 metra širok i bio bi težak preko 500 tona.

Zadnja faza ovog projekta počinje 1987. godine s transferom podataka na CD da bi konačna verzija bila kompresirana devedesetih godina prošlog vijeka na nešto više od jednog gigabajta na jednom jedinom disku.

Vrijeme izmedju početka Busovih radova 1949 i šesdestih godina prošlog vijeka početnim godinama humanističkog računarstva, dok sljedeći period izmedju 1970. godine i sredine osamdesetih godina dvadesetog vijeka naziva periodom konsolidacije humanističkog računarstva jer se sve više istraživača uključuje u humanističko računarstvo.

Sljedeći period između sredine osamdesetih i početka devedesetih je obilježio razvoj osobnih računara u kojem su uskoro dominirali PC iz IBMa i Macintosh iz Apple-a. Iako su u tim godinama bili jako skupi, omogučili su korisnicima da ih koriste kad god i kako hoće, umjesto da ovise o računskim centrima. “Word processing” je postala najkorišćenija aplikacija na PC računarima.

Standard Generalized Markup Language (SGML), objavljen je 1986 od strane ISO (International Standard Organisation), a nudio je mehanizme za definiranje šeme označavanja teksta koji može raditi sa različitim tipovima teksta, sa metapodacima isto kao i sa podacima, i može predstavljati kompleksne akademske interpretacije isto kao i bazična strukturalna svojstva dokumenta. Druga inicijativa za standardizaciju je bila Text Encoding Initiative (TEI) koja je rezultirala prvom verzijom “TEI smjernica” objavljena u maju 1994. Ova inicijativa je daleko premašila veličinu, opseg, i uticaj kojem su se incijatori nadali, postajući prvi sistematski pokušaj da se kategoriziraju i definiraju sva svojstva humanističkih tekstova koji su od velikog interesa humanističkoj akademskoj zajednici.

Eksplozija korišćenja osobnih računara sredinom 1980-tih u kombinaciji sa dolaskom World Wide Web-a nekoliko godina kasnije, dovodeći do nove generacije digitalne humanistike koja je bila manje tekst-orientirana a više okrenuta dizajnu (Burdick et al., 2012, p. 123). Računari postaju lakši za korištenje što dovodi do ekspanzije “digitalno rođenih” dokumenata, i što je možda još važnije do postepene integracije grafike, zvuka, i videa. U početku su mnogi praktičari humanističkog računarstva imali odbojnost prema Web-u. jednostavnost HTML-a (HyperText Markup Language) je dovela do situacije u kome svako može biti izdavač i u kome bilo ko iz humanističkih nauka može jednostavno objavljivati svoje radove i promovirati svoje akademske aktivnosti. Popularnost Web-a je onda vodila do novih ideja kao što su kolaboratvni akademski rad na istom dokumentu i digitalnih biblioteka.

Naziv digitalna humanistika je nastao 2004. godine kada su editori knjige A Companion to Digital Humanities odlučili da koriste ovaj pojam kao prošireno značenje onoga što se do tada uobičajeno zvalo humanističko računarstvo, tako da bi obuhvatili šire polje multimedije i internet aplikacija koje su se naglo razvile s pojavom interneta i razvojem personalnih kompjutera. Humanističko računarstvo bilo preciznije definirano kao primjena računara u humanistici, digitalna humanistika je mnogo širi pojam.

Swenson tvrdi da digitalna humanistika obuhvata humanističko računarstvo sa svojim fokusom na instrumente, metodologije, tekstualno i digitalizovano, ali digitalna humanistika obuhvata širi teritorij. Dakle dva pojma nisu sinonimi i ne radi se prosto o prepakovanju nego o proširenju polja interesa. On također sugeriše da se čak može reći da fokus humanističkog računarstva i nije toliko na inovaciji novih alatki koliko je na korišćenju i unapređenju već postojećih alatki.

Zajednički interes svih onih koji se smatraju dijelom humanističkog računarstva je interes u metode, metodologije, alatke, i tehnologije. Historija humanističkog računarstva i glavna preokupacija večine humanističkih disciplina bila bazirana na tekstu, onda i nije veliko iznenađenje da humanističko računarstvo ima jak tekstualni fokus. Prilike za novo razmišljanje i mogučnosti otvaraju prostor za nove eksperte u struktuiranju, označavanju, i upravljanju podacima i interesima za ne-tekstualnim reprezentacijama i analizama.

Objekti istraživanja humanističkog računarstva su pored teksta, ponekad i vizuelni i zvučni materijal, ali sav taj materijal je uglavom digitaliziran a ne “digitalno rođen” materijal. Potreba da digitalnu humanistiku uključimo u izučavanje online života i kulture, otvara pitanje zašto ne postoje softveri za komparativne analize i interpretacije računarskih igara, odnosno zar ne bi bilo moguće pratiti multimodalnu komunikaciju i označiti je tako da ju je moguće pretraživati. Transformacija  sa humanističkog računarstva u digitalnu humanistiku je takodjer strateški potez koji omogućava svim poljima humanistike da se tako reći “renoviraju” i usavrše.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s